Chị Tú vay 8 triệu đồng của một quỹ giảm nghèo với mức lãi ghi trên sổ là 24% mỗi năm, nhưng trên thực tế, chị phải chịu mức lãi 54,4% mỗi năm.

Kỳ 1: Lãi suất ... trên trời!

TP HCM là một trong những địa phương đi đầu trong cả nước về công tác xóa đói, giảm nghèo. Thế nhưng bên cạnh những thành công, vẫn còn tồn tại không ít bất cập, khuất tất… Mang tiếng là hỗ trợ vốn cho người nghèo nhưng Quỹ trợ vốn cho người nghèo tự tạo việc làm (CEP) thuộc Liên đoàn Lao động TP HCM và Quỹ trợ vốn xã viên hợp tác xã của Liên minh Hợp tác xã TP HCM (CCM) lại cho người nghèo vay với lãi suất… trên trời.

Cả CEP và CCM đều có các gói cho vay theo hình thức tín chấp trả góp với các mức lãi suất khác nhau. CCM thường cho vay trả góp hằng tháng, trong khi đó, CEP cho vay trả góp cả lãi lẫn một phần vốn gốc hằng tháng, tuần hoặc ngày. Khi người vay trả nợ hết và đúng hạn thì có thể vay tiếp.

Lãi suất 54,4% một năm

Chị Trần Thị Cẩm Tú (ấp 7, xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh) vay CEP 8 triệu đồng, trả góp trong 52 ngày, mỗi ngày 180.000 đồng. Mức lãi suất ghi trên sổ vay là 2% mỗi tháng, tức là 24% mỗi năm. Đây là lãi suất rất cao so với lãi suất cơ bản hiện hành của Ngân hàng Nhà nước là 7% mỗi năm. Tuy nhiên, đó chưa phải là mức lãi suất thực trả. Trong 180.000 đồng chị Tú trả hằng ngày, có 20.000 đồng là tiền “tiết kiệm tự nguyện” mà quỹ khuyến khích người vay đóng thêm và sẽ nhận lại sau khi đáo hạn hợp đồng vay. Như vậy, số tiền vốn và lãi chị Tú phải trả trong 52 ngày tương đương 2,31% mỗi tháng (27,69% mỗi năm), cao gấp bốn lần so với lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước.

Minh họa: NOP

Đây vẫn chỉ là lãi suất tính theo dư nợ ban đầu. Thực tế, trong quá trình trả nợ hằng ngày thì tiền nợ của người vay đã giảm dần. Do vậy, lãi suất thực tế phải là lãi suất tính theo dư nợ giảm dần. Chính ông Nguyễn Tấn Đạt, Phó giám đốc Quỹ CEP, đưa ra công thức tính lãi suất theo dư nợ giảm dần. Theo đó, lãi suất thực tế mà Quỹ CEP cho người dân vay lên đến 4,53% mỗi tháng, tức 54,4% mỗi năm, gấp gần 8 lần lãi suất cơ bản.Mức lãi suất trên gần như ngang ngửa lãi suất cho vay trên thị trường… chợ đen. Chị Cúc và nhiều người dân nghèo khác chỉ thấy mức lãi suất “ảo” 2% mỗi tháng do quỹ trợ vốn công bố và chấp nhận vay mà không biết rằng, mình phải vay vốn làm ăn với mức lãi suất cao chót vót.Chị Nguyễn Thị Thuỷ (cũng ở ấp 7, xã Lê Minh Xuân, Bình Chánh) vay 10 triệu đồng của CEP theo kiểu góp hằng tuần, trong 40 tuần, để góp vốn với một người chị nấu cơm bán cho công nhân. Mức lãi suất theo dư nợ ban đầu được công bố là 1% mỗi tháng.

Tính theo công thức trên, lãi suất theo dư nợ giảm dần cũng lên đến 1,95% mỗi tháng (tức 23,4% mỗi năm. Ngoài ra, chị Thuỷ còn phải góp thêm một khoản gọi là “tiết kiệm bắt buộc” bằng 10% khoản tiền vay (1 triệu đồng) và một khoản “tiết kiệm tự nguyện” chia đều trong 40 tuần. Khoản “tiết kiệm tự nguyện” sẽ được trả sau một vòng vay, còn khoản “tiết kiệm bắt buộc” thì vẫn bị “giam” nếu người vay tiếp tục vay vòng tiếp theo. Đến khi nào chấm dứt hẳn không vay vốn của CEP nữa thì người vay mới được trả lại khoản tiền này.Trước khi vay vốn của CEP, chị Thuỷ vay vốn của Quỹ CCM. Khi chấm dứt vay CCM, khoản tiền “tiết kiệm bắt buộc” 300.000 đồng chị đã nộp đáng lẽ ra phải được hoàn trả ngay, thế nhưng chị phải chạy ngược xuôi suốt mấy tháng trời mới đòi được. Nếu vay vốn của Quỹ CCM, với khoản vay 5 triệu đồng, lãi suất tính theo dư nợ ban đầu sẽ là 13,2% mỗi năm (CCM công bố là 12% mỗi năm) và lãi suất thực tế theo dự nợ giảm dần lên đến 24,37% mỗi năm!“Ăn” cả vỗn lẫn lãi

Theo tiến sĩ Lê Thẩm Dương (Trưởng khoa Quản trị kinh doanh, ĐH Ngân hàng TP HCM), mức lãi suất này là quá cao: “Trong bối cảnh kinh tế suy thoái, tỷ suất lợi nhuận trên vốn của các ngành kinh doanh khoảng 25% mỗi năm là cao lắm rồi, có doanh nghiệp chỉ 10%, thậm chí 0%. Các tiểu thương ở chợ bán buôn giỏi mấy cũng chỉ lãi trên vốn 30% mỗi năm, trừ khi trốn thuế mới mong lãi cao hơn. Cho vay với lãi suất cao ngất thế này là ăn thậm cả vốn lẫn lãi của người vay!”.Ông Dương cũng cho rằng, việc các quỹ này chỉ trưng ra lãi suất tính theo dư nợ ban đầu là chưa rõ ràng, người dân thiếu hiểu biết, thiếu thông tin dễ bị “ru ngủ”. Do quá cần vốn để làm ăn, lại khó tiếp cận với các nguồn vốn khác, khi thấy mức lãi suất đưa ra chỉ 1% - 2% của CEP và CCM là người dân làm đơn vay.Ông Nguyễn Tấn Đạt, Phó giám đốc Quỹ CEP, cũng thừa nhận mức lãi suất của CEP là rất cao so với các ngân hàng trong nước. “Nhưng dù gì vay vốn của CEP cũng đỡ hơn là đi vay vốn… chợ đen”, ông Đạt nói. Ông lý giải lãi suất CEP cao là do “đặc thù” của quỹ, phải trả hoa hồng cho đội ngũ cộng tác viên ở địa phương và nhân viên thường xuyên xuống thu tiền. Hiện tại, Quỹ CEP (và CCM) sử dụng cộng tác viên chủ yếu là các cán bộ xã phường, hội, đoàn. Họ được chia 10% khoản lãi mà CEP thu được trong quá trình cho vay.